Hayır Diyebilmek

Murat Kavak

Yazarın şu ana kadar yazılmış 65 makalesi bulunuyor.

Bıçağın erdemi kesmek, insanın erdemi akıl etmektir.

Bir zamanlar Roma’da Platonun hayalini kurduğu,hani şu ünlü Devlet kitabında “krallar filozof olmalı” dediği bir çokların bir hayal olarak tarih sayfalarında kalmasını beklerken ortaya çıkan Stoacı filozof imparator Marcus Antonius’un ünlü Düşünceler kitabı geliyor aklıma.

Marcus,sayısız fetihler,başarılar sığdırdığı yirmi yıllık imparatorluk döneminde tarihe adını yaptığı fetihlerden çok kendi kendi ile konuştuğu düşünceler kitabıyla anılan görkemli bir şahsiyettir.

Bir kitap yazmanın Kafkasları fethetmekten daha önemli olabileceğinin tarihsel bir kanıtıdır onun varlığı.Şimdi ortada ne Roma vardır ne de Marcus’un ölümlü bedeni.Düşünceler kitabı ise hala varlığını sürdürmekte insan olmanın erdemliliğine dair aydınlık fikirleriyle yepyeni durmaktadır.

Marcus,Stoacı geleneğin de etkisiyle insanın doğasına uygun yaşaması ile erdemli olabileceğini insanın ise cevherinin akıl olduğu,akla uygun yaşamamın erdemi yakalamak olduğunu ileri sürmüştür.

İşin en ilginç tarafı ise Marcus’un azatlı sakat bir köle olan Empiktetos’u hoca kabul etmesidir.Bunu açıkça yazmasa da kitabın her satırında arka planda konuşan bir Epiktetos olduğuna şahit olursunuz.Koskoca bir Roma imparatorunun zihni azatlı bir köle tarafından aydınlatılması felsefenin nasıl bir ışık olduğunun da kanıtı.Çünkü felsefe unvanları aşan bir şeydir.

Aklın yolu unvanları yaşar çünkü akıl unvandan yüce ve aşkın bir şeydir.

Aklın apoletlerini hiçbir unvan sökemez.

Peki akıl nedir? Bu felsefenin büyük zekalarını günümüzde bile uğraştıran bir kavram aslında.

Kötülük yapanın da söz de  aklı var.

Bir yoksula yardım eli uzatıp,emeğin hakkını vereninde…

Bazı filozoflar rasyoneliteye indirgemiş onu bir mantık zincirini bütünleyen matematiksel bir önermeler zinciri olarak algılamıştır.Mesela İngilizce de reason kelimesi hem akıl hem de neden anlamında kullanılmıştır.Bu akıl kendi sistemini determinizm üzerine kurar ve her akledişe determinist bir gerekçe bularak sonucu belirler.

Oysa insan aklının gerekçeli düşünme biçimini aşan metafizik kaynaklara da sahiptir.

Arapçanın akla bakışı farklıdır.Akl kelimesi Arapçada gerekçe bulan değil,men eden,rededen anlamına gelir.Yani akıl dediğimiz şeyin anahtar kavramı frene basmaktır.Yani akıl frene basar,kötülüğe amasız ancaksız,fakatsız hayır.Çünkü kötülüğe hayır diyebilen çıkarı olsa bile kötülük karşısında dizgini ele alıp hüküm veren tek varlık insandır.

Akıl kelimesini,Aristotales geleneğini islam topraklarında yeşerten Kindi,Farabi,İbni Sina,İbni Rüşt gibi İslam filozoflarıdır.Onlar aklı Arap geleneğinde yetişmelerine rağmen Aristo gibi yorumlanışlar,Aristonun Metafiziği ve Nikomakosa Etiği’nin kokusuna doğu topraklarının çeşnisini katmışlardır.

Adalet,şeceat,iffet,feraset gibi erdemleri gerekçelendirilebilen bir akılla yorumlamışlardır.En önemlisi bu aklın temeline de adaleti koymuşlardır.Tusi gibi bir zeka Bakılani ile birlikte bu işin ahlakının sınırlarını çizmişlerdir.

Namussuzluğa hayır diyemeyenin aklı yoktur.

Kötülüğe hayır diyemeyenin de aklında  hayır yoktur.

O, atom bombasını icat etse bile.Çünkü ahlaki olmayan hiçbir niyete  dayalı amel akla atıf edilemez.Bunu yapanın akli bir bozukluğu vardır çünkü erdemden yoksundur.

Günümüzde dünyayı hazza evet diyen hayvani akıl sahipleri ile zekasını çıkarı uğrunda kullanıp insan olmaktan uzaklaşan varlıklar ele geçirmiştir.

Kadim ahlak unutulmuş,İslam diyarında dahi ruhuna fatiha okunmuş onun yerine temelini kapitalist kişisel gelişim kitaplarından alan hevasal mutasyona uğramış akıl almıştır.

Akıl emeğe evet der.kapitalist ise kazanca salyalarını akıtır.

Marcus Antonius gibi filozof akıl sahibi kralları özlediği gibi hiçbir şeyi özlemiyor insanlık.

Ahlakın bahçesi kurumuş,insan suyunu sürekli yabani ot üreten bahçesine verir olmuştur.

Akıl,amasız,fakatsız,ancaksız kötülüğe hayır der.

Kötülüğe hayır demek ahlakın,ahlak ise insanın bozulmamış çimentosudur.

 

MK

YAZARIN SON YAZILARI
Depresif Seçimler - 23 Haziran 2018
Hayır Diyebilmek - 10 Haziran 2018
Zihinsel Uçurum - 13 Nisan 2018
Özgürlük - 24 Ocak 2018
Yeni Ahlak - 25 Aralık 2017
Atina M.Ö 399 - 30 Kasım 2017
Hayret - 21 Ekim 2017
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ