EYLEM KARDEŞLİĞİ

EYLEM KARDEŞLİĞİ

Yıl 1968, Olimpiyatlar Meksika’da yapılıyor. Oyunlardan önce üzücü bir olay meydana gelmişti. Öğrencilerin, Meksika hükümetini protesto etmesiyle, olaya polis el koymuş ve 300’den fazla kişinin ölmesine sebebiyet vermişti. Binlerce kişi de tutuklanmıştır. Oyunların tehlikeye girmesiyle Meksika hükümeti açıklama yapmış ve oyunların iptal edilmeyeceğini söylemiştir. Bu olaylar,”Tlatelolco Katliamı” olarak tarihteki yerini almıştır. Bütün bunlara ek olarak dünyada ırkçılık ve faşizm bugünkünden daha sert bir şekilde etkisini hissettiriyordu. Özellikle Amerika’da hala siyah derililerin, beyaz derililere hizmet etmesi gerektiği savunan cahiliye devrinden kalmış insanlar dünyanın oksijenini tüketmeye devam ediyordu.

16 Ekim günü, 200 metre yarışları yapılmıştı. Amerika’lı (siyah) atletler Tommie Smith ile John Carlos birinci ve üçüncü gelirken, ikinciliği Avustralya’lı (beyaz) Peter Norman kazanmış. Özetle ABD’li atletler siyahi, Avustralyalı atlet ise beyazdı. ABD’li sporcuların aklında, o günlerde söylenmesi bile cesaret isteyen, siyah-beyaz ayrımcılığına karşı bir plan vardı. Madalya töreni için bekledikleri sırada, Carlos, Peter Norman’ın yanına gelerek şöyle demişti:

– İnsan haklarına inanıyor musun?
– Evet, inanıyorum.
– Peki ya Tanrı’ya?
– Bütün kalbimle…

Bunun üzerine, iki siyah atlet kafalarındaki eylem planını açıklamışlar, Norman buna tereddütsüz katılmıştı:

– Ben eyleminizi destekleyeceğim, bana ne yapmam gerektiğini söyleyin!

İlk defa, o günler için müthiş bir provokasyon hatta devrim sayılacak bir eylem planlıyor iki genç adam: Amerika’daki ırk ayrımcılığını ve siyahlara reva görülen fakirliği ve ikinci sınıf vatandaşlığı protesto edecekler… Ama nasıl?

Fikir Norman‘dan geliyordu: Birinci olan Smith sağ eline siyah eldiven, boynuna da siyah boyun bağı takmıştı. Carlos ise sol eline siyah eldiven takmış ve üst eşofmanının fermuarını açık tutmuştu. Peki bunların anlamı neydi? Smith, siyah boyun bağı ile ‘zenci gururunu’ gösteriyordu. Carlos’un fermuarını açık tutması ise ‘ezilen işçileri’ temsil ediyordu. Ellerindeki eldivenlerse ABD’deki zenci gücünün bir göstergesiydi. Fakirliği sembolize etmek için çıplak ayakla kürsüye çıkıyorlar, başları kederle öne eğik, sıkılı yumruklarını havaya kaldırıyorlar. Önlerinde duran beyaz atlet Peter Norman da, dayanışmasını göstermek için kalbinin üstüne ‘İnsan Hakları İçin Olimpiyat Projesi Hareketi‘nin kokartını iğneliyordu. Amerikan milli marşı çalarken plan icra ediliyor ve eylem başarılı oluyordu. Bu müthiş görüntünün fotoğrafı, uzun yıllar boyunca milyonlarca insanın odasının duvarını süsleyecekti.

Ve tabii bu olaydan sonra dünya birbirine giriyor. Amerika ayağa kalkıyor. Olimpiyatlar bile gölgede kalıyor, dünya gazeteleri yumrukları havada siyah atletlerin fotoğrafını birinci sayfadan veriyordu.

Amerikan Olimpiyat Komitesi iki siyahi spor kariyerini o saniyede bitiriyordu. Eylem amacına ulaşmış, Amerika’daki zenci azınlığın durumu dünya gündemine girmiştir. Smith ve Carlos spor hayatlarını feda etmişler ama dünya tarihine geçmişlerdir. Peki ya Avustralyalı beyaz atlet Peter Norman’a ne olmuştu? Peter, bir beyazdı. O günlerde siyahların haklarını savunma cesareti gösteren, onurlu ve haysiyet sahibi beyaz çok azdı. Peter Norman, Avustralya’ya döndüğünde kimse yüzüne bakmadığı gibi, herkes tarafından yargılandı. Onun da atletizm kariyeri bitti, spor çevrelerinden dışlandı. Tehditler, işsizlik ve tecrit nedeniyle sıkıntılı günler geçirdi. Hatta evlilik hayatı bile bitti.

İki Amerikalı ve bir Avustralyalı ‘lanetli’ atletin o gün başlayan ‘eylem kardeşliği’ ve dostlukları ömür boyu sürmüş. Aradan geçen 38 yıl boyunca, yazışmışlar, buluşmuşlar, görüşmüşler. Ta ki, 2006 yılında Peter Normanevinin bahçesinde kalp krizi geçirip 64 yaşında ölene kadar.

Yukarıda ki resim Melbourne’de yapılan cenaze töreni ait. ‘Onurlu beyaz atlet’ Peter Norman‘ın tabutu,Tommie Smith (solda) ve John Carlos‘un omuzlarında!

Üç ‘eylem kardeşi’ son kez omuz omuza…

“Yıllar önce bu haberi gazete sayfalarına taşıyan Aynur Çağlı’nın tek kelimeyle eline ve yüreğine sağlık.”

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ