ESKİ ADIYAMANDA EĞİTİM

ESKİ ADIYAMANDA EĞİTİM

1869 yılında Osmanlı İmparatorluk bünyesinde kabul edilen Maarif Nizamnamesi (Milli Eğitim yönetmeliği) gereğince köy ve mahallelerde “Sübyan mektepleri”, 500 haneli kasabalarda “İdadi”, vilayet merkezlerinde “Mektebi Sultani” okullarının açılması kararlaştırılır.Bu tarihlerde Besni’de 40, Adıyaman’da 25, Kâhta’da 30 rüştiye öğrencisi bulunmaktadır.( Kaynak : Malatya Tarihi .Mevlüt Oğuz)

Burada Sübyan mektepleri ilkokul. Rüştiye Orta Okul, İdadi ise Liseye denk gelmektedir.Mektebi sultaniye gelince onlarda yüksek öğretim düzeyindedir..

Nizamname çıkmasına çıkar ama yeterli öğretmenin bulunamaması nedeniyle uzun yıllar pek çok şehide İdadi açılamaz. Cumhuriyetin son yıllarına doğru Besnide Muallim mektebi ( Öğretmen okulu ) açılır

Rüştiyeyi bitiren öğrencilerden ekonomik durumu iyi olan ailelerin çocukları Büyük şehirlere İdadi okumak üzere giderler, çok Başarlı olan öğrencilerde Mekteb-i Sultaniye devam etmişlerdir. Az sayıda olsa da yöremizde Mekteb-i sultani mezunu insanların bulunduğu bilinmektedir.

CUMHURİYET DÖNEMİNDE EĞİTİM

Cumhuriyetin ilk yıllarında da Osmanlı dönemindeki eğitim sistemi Latin harflerin kabulüne kadar bazı değişikliklerle devam etmiştir. 22 Mart 1926 Tarihinde çıkarılan Maarif teşkilatı ile ilgili bir yasa ile, bazı önemli revizyonlar yapılmıştır.Daha sonraki yıllarda 1- Köy eğitimi, 2- Teknik eğitim ve 3- Halk eğitimi olmak üzere. eğitim ve öğretim çalışmaları üç bölümde geliştirilmiştir.;

Köy eğitimi: İlk zamanlarda köy ilkokulları üçüncü sınıfa kadar öğretim yapmaktadır. Aynı zamanda bu okullarda eğitmen adı verilen, bir nev’î yardımcı öğretmen statüsünde olan elemanlar ders vermişler. Eğitmenler, askerlik hizmetini çavuş olarak tamamlayan köylü vatandaşlardan seçilirdi. Bu kişiler bir yandan okuma yazma öğretebilecek, diğer yandan da ziraat işlerinde köylüye yardım edebilecek özellikte yetiştiriliyorlardı.

Daha sonra köy öğretmenlerinin yetiştirilmesine başlanmıştır. Köy öğretmenlerinin yetişmesi için hazırlanan program, adayların ilkokulu bitirdikten sonra beş yıllık Köy Enstitülerinde hem ders görmelerini, hem de tarım ve san’at alanlarında yetiştirilmelerini ön görmekteydi.
Bölgemizde Akçadağda açılan Köy Enstitüsüne gerek köylerden, gerekse de şehir merkezlerinden pek çok öğrenci katılarak mezun olmuş; Adıyamanın öğretmen açığının bir bölümünü kapatmışlardır. Daha sonra bu okullar kapanarak Öğretmen okulları açılmıştır.
.
YENİ YOL İLK OKULU VE ADIYAMANDA TEMEL EĞİTİM

1925-26 Öğrenim yılında bu günkü Belediye binasının bulunduğu alanın karşısındaki şimdiki park yerinde bir ilk okul yapılarak eğitime başlar
Derme- çatma bir bina olan okul için Cumhuriyetin şanına yakışır bir okuL projesi gündeme alınarak o okulun doğusunda 1933 yılında Taş işçiliği bir okul inşaatı başlatılır. İnşaat 1937 yılında tamamlanır.
Adına “Yeni Yol İlk Okulu” denilerek 1937-38 öğrenim yılında öğrenime açılır. Okul, 1963 yılında Cumhuriyet İlk okulu adını alacaktır..

1940 lı yılların sonlarına doğru bu günkü stadyumun karşısındaki bir konakta Orta Okul açılmış 1950 yıllarda ise Eski ilk okulun yerinde orta oku binası yapılmıştır. Bina daha sonra ortaokul ve Lisenin beraber eğitim yaptığı liseye dönüşmüştür.
1954 yılında Adıyaman Vilayet Olduğunda Merkezde tek Yeni Yol ilk okulu bulunmaktaydı. O yıllarda Trahom oldukça yaygın olduğundan. İlk okul öğrencileri için Trahom Savaş dispanserinde özel tedavi yöntemleri uygulanmaktaydı.
O tarihlerde Adıyamanda Trahom dispanserde görev yapan Dr. Ziya Aykut okuldaki öğrencilerin göz kapaklarındaki trahom mikroplarını neşterle kazıyarak yok etmeye çalışıyordu. Oldukça ilkel yöntemle yapılan bu metodun başarılı olduğu sonraki yıllarda görülecekti.

BİR ARALIK (TRAHOMSUZLAR ) İLK OKULU ?

1954 yılında Adıyamanın vilayet oluşu ile beraber dışarıdan pek çok memur atandı. Atanan memurların çocukları da Yeniyol ilk okulunda eğitime başladılar. Başta vali ve Milli eğitim Müdürü v olmak üzere ebeveynler trahom telaşesi kaplamış olmalı ki acele yeni okul arayışına geçilmiştir.

Toplanan komisyon Eski Saray camisi karşısındaki bu günkü bir Aralık İlk okulunun bulunduğu yeri belirler.Zaten orda daha önce Halk evi yapımı için atılmış bir temel bulunmaktaydı Ancak ödenek ve yapım iş uzayacağı bilindiğinden okulun arkasındaki Gani Toprağa ait toprak ve avlulu ev kiralanır.

Tüm okul öğrencileri yeniden Trahom taramadan geçirildik benim gibi sağlam çıkanlar Bir Aralık İlk okulu için ayrıldık. Bizimle beraber Süryani çocuklarda o okulun listesine alındı.

Süryani Çocuklarının alınmasının önemli bir sebebi vardı .Her okul dağılımı sırasında son sınıflardaki bir kısım yaşlı serkeş öğrenciler tarafından “ gavur” sayılarak dövülmeleriydi Sonraki yıllarda o serkeşlerin ne derece Müslüman olduklarını tüm Adıyaman toplumu izlemiştir.

Süryani çocuklar Eskisaray Mahallemizin “Gavur Mahalles”i denilen Kilisenin bulunduğu bir semtinde oturmaktaydı O çocukların hepsinin babası Esnaf ve sanatkar olarak pek çok Adıyamanlı esnafın ustasıydı. Ramazan ayına olan saygılarından dolayı sırf Müslümanlar-dan ayıp olması diye akşama kadar sabah kahvaltısıyla kalırlardı.

Sınıf arkadaşlarımızdan bazıları ve aileleri pek çok Müslüman’dan daha çok İslamın ahlak anlayışına sahipti ama adları “ Gavurdu” Onları dövenlerin adı da güya “Müslüman” adıydı
Daha sonraki yıllarda Kıbrıs olayları toplumu ateşleyince, bazı kendini bilmezler Makaryos ve EOK ,nın zulmünü “Adıyamanlı Gavurlarımıza” fatura ettiler.. Halkın bir kesimini galeyana getirerek “Gavur Mahallesine protesto yürüyüşüne geçirttiler.
Gavur Mahallesine yürüyenlerin başında o Süryani çocukları Yeni yol ilk okulunda “Gavur” diye döven o serkeş ve zırtapozların olduğunu gördüğümde hiç şaşmadım.

Sonunda zavallı insanlar ” Arami” soyu olarak binlerce yıl yaşadıkları toprakları terk etmek zorunda kaldılar. Onların gidişiyle , bir başka yazımda da bahsettiğim gibi ,”Adıyaman önemli bir renk ve desenini kaybetmiş oldu.”

Yeni İlk okul bitinceye kadar okul o toprak binada eğitimine devam etti…. Böylece 60 lı yıllara gelindiğinde Adıyamanda iki ilk okul, bünyesinde Orta okul bulunan bir Lise bulunmaktaydı.

O Yıllarda Kahta , Besni ve çevre il ve ilçelerden pek çok öğrenci Liseyi okumak için Adıyamana gelmiştir. Adıyaman Lisesi ilk Mezunlarından büyük bir bölüm Üniversite okuyarak Kamuda ve özel sektörde önemli görevlere yükselmişlerdir.

Son noktayı koymadan önce İlk ve Orta okulun yapımını İmece usulü kendi çabaları ile destekleyen. İnşatta amele ve usta olarak ücretsiz çalışan, sırtında ağaç ve taş taşıyarak inşaata katkıda bulunan ,baba ve dedelerimizi şu Ramazan gününde hayırla yad etmek isterim.

Rabbim hepsinden razı olsun…Adıyaman Eğitiminin ilk harcını onlara borçludur. (Halit Özdüzen)

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ